Nghị quyết số 29/2026/QH16, ngày 24/4/2026 về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân phát sinh trước khi Luật Đất đai có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài

Theo đó, tại Điều 5 của Nghị quyết quy định: tổ chức, cá nhân sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi vi phạm không có yếu tố tham nhũng, được thực hiện nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Bên cạnh đó, các dự án, công trình liên quan phải đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương hoặc quốc gia. Các vụ việc không phát sinh khiếu nại, tố cáo; hoặc nếu có thì phải được giải quyết dứt điểm theo quy định pháp luật.

Trong trường hợp có xảy ra thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước, Nghị quyết cho phép áp dụng cơ chế không truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hậu quả đã được khắc phục hoàn toàn. Việc khắc phục được hiểu là bồi thường đầy đủ thiệt hại vật chất nhằm đảm bảo quyền lợi của Nhà nước và các bên liên quan.

Quy định này chỉ áp dụng đối với các hành vi không mang yếu tố tham nhũng, đồng thời không được sử dụng để xem xét lại các bản án hình sự hoặc quyết định kỷ luật đã có hiệu lực. Việc triển khai phải bảo đảm nguyên tắc không hợp thức hóa sai phạm, không làm phát sinh sai phạm mới và đi kèm với công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

Các trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 6 Nghị quyết số 29/2026/QH16. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả nếu bảo đảm đủ các điều kiện sau: 1/ Có hành vi vi phạm nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh; 2/ Có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không tham nhũng; 3. Các dự án, công trình đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có khả năng, phương án, điều kiện để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước, có cam kết của tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục hậu quả và tích cực khắc phục theo tiến độ, phương án đã cam kết.

Về nguyên tắc xử lý vi phạm đất đai từ ngày 1/5, Nghị quyết yêu cầu xác định rõ vai trò, động cơ, mục đích của tổ chức, cá nhân vi phạm; làm rõ nguyên nhân, tính chất, mức độ thiệt hại, kết quả khắc phục hậu quả cũng như các tài liệu, chứng cứ liên quan để kết luận có hay không hành vi tham nhũng và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án, công trình. Đồng thời, cần xem xét đầy đủ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và khẩn trương xử lý, tránh kéo dài đối với các vụ việc vi phạm pháp luật đất đai.

Ngoài ra, cần phân định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân vi phạm với các giải pháp tháo gỡ khó khăn, xử lý hậu quả (nếu có) đối với từng dự án, công trình, nhằm sớm đưa đất đai vào khai thác, sử dụng hiệu quả, hạn chế thất thoát, lãng phí.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh không áp dụng các quy định nêu trên để xem xét lại các quyết định kỷ luật hoặc bản án hình sự đã có hiệu lực đối với các vi phạm đất đai xảy ra trước ngày 1/8/2024.

       Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 5 năm 2026.