Một vài suy nghĩ về tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu khoa học
Sign In

Diễn đàn nghiên cứu trao đổi

Một vài suy nghĩ về tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu khoa học là hoạt động được tiến hành có chủ đích tìm hiểu tri thức mới, được thực hiện với phương pháp và quy trình khoa học nhằm góp phần nhận biết, giải thích một sự vật, hiện tượng, sự việc, từ đó đóng góp thêm, đóng góp điểm mới vào khối tri thức sẵn có của con người . Hoạt động nghiên cứu khoa học là nền tảng, là động lực của mọi hoạt động, việc thực hiện tốt hoạt động này là phương thức để nâng cao trình độ, chất lượng của chính người nghiên cứu, nâng cao chất lượng công việc, đồng thời cung cấp các sản phẩm khoa học phục vụ cho cộng đồng và xã hội.

Hoạt động nghiên cứu khoa học đặt ra 02 yêu cầu rất cơ bản: Yêu cầu chủ quan (từ phía người nghiên cứu) đó là: (i) có trình độ chuyên môn; (ii) có khả năng, phương pháp làm việc (nghiên cứu) khoa học (bao gồm khả năng và phương pháp tư duy; khả năng phát hiện vấn đề và nhìn nhận vấn đề nghiên cứu; khả năng thu và xử lý, số liệu nghiên cứu...; khả năng trình bày vấn đề khoa học…); và (iii) có các đức tính, phẩm chất của một nhà khoa học (tính chuyên nghiệp; niềm đam mê khoa học; sự kiên trì và cẩn thận khi nghiên cứu và trung thực với kết quả,…). Yêu cầu khách quan (từ phía Nhà nước) đó là: cơ chế, chính sách; chế độ đãi ngộ và đầu tư kinh phí khoa học. Trong đó, tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu khoa học là một yêu cầu rất quan trọng, trong nhiều trường hợp có ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành bại của một công trình nghiên cứu.
Xét dưới góc độ ngôn ngữ, chuyên nghiệp nghĩa là: chuyên là một nghề, lấy một việc, một hoạt động nào đó làm nghề chuyên môn[1]. Như vậy, chuyên nghiệp có thể hiểu theo nghĩa đơn giản nhất, là chuyên tâm vào nghề nghiệp, công việc. Mục đích của sự chuyên nghiệp là nhằm tạo ra sự hoàn chỉnh, chất lượng, hiệu quả và tin cậy, những điều đó chỉ có được khi tất cả các chi tiết dù là nhỏ nhất đều được thiết lập đồng bộ, nhất quán, hợp lý. Tính chuyên nghiệp là một phẩm chất thuộc về mặt chủ quan của con người, nó có thể sinh ra đã có, nhưng phần lớn có được là do được rèn rũa, tôi luyện trong một môi trường làm việc chuyên nghiệp, hiện đại. Tính chuyên nghiệp trong công việc nói chung yêu cầu ở con người những yếu tố, phẩm chất cơ bản như: (i) làm việc có kế hoạch; (ii) tinh thần trách nhiệm; (iii) chuyên tâm đối với công việc; (iv) không ngừng học hỏi để nâng cao kiến thức chuyên môn; (v) độc lập, tự chủ và có tinh thần hợp tác trong công việc; và (vi) ý thức kỷ luật.
Trong hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý, với mục đích nhận diện, đánh giá (pháp luật thực định, pháp luật quốc tế, lịch sử lập pháp), làm rõ thực trạng (kết quả, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân tồn tại, hạn chế), từ đó kiến giải, đề xuất những giải pháp hoàn thiện thể chế (sửa đổi quy định bất cập, mâu thuẫn; bổ sung quy định mới để điều chỉnh quan hệ xã hội) và các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, thì tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu khoa học pháp lý càng là một yêu cầu, một phẩm chất tự thân và tất yếu cần có của người nghiên cứu. GS. Ngô Bảo Châu đã từng nhận định tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu khoa học được thể hiện ở hai điểm chính đó là quy trình và phẩm chất, trong đó, một quy trình nghiên cứu chuyên nghiệp được xác định bao gồm các bước cơ bản sau: (i) xác định phạm vi, lĩnh vực nghiên cứu; (ii) xác định vấn đề nghiên cứu; (iii) cập nhật thông tin nghiên cứu; (iv) xác định hướng giải quyết vấn đề; (v) giải quyết vấn đề nghiên cứu; (vi) nhìn nhận, đánh giá lại việc giải quyết vấn đề nghiên cứu; (vii) viết báo cáo (hoặc bài báo) khoa học; (viii) lấy ý kiến phản biện và chỉnh sửa báo cáo; và (ix) công bố báo cáo. Đối với hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý, quan điểm về tính chuyên nghiệp nói trên vẫn còn nguyên giá trị. Điều này đòi hỏi ở người nghiên cứu khoa học pháp lý bên cạnh việc nhận diện, phải thực hiện đúng, đủ quy trình, từ đó cũng đặt ra yêu cầu cho người nghiên cứu khoa học pháp lý cần có kế hoạch nghiên cứu rõ ràng, khoa học, khả thi và bảo đảm đầy đủ quy trình nghiên cứu; không ngừng học tập, rèn luyện nâng cao kiến thức chuyên môn pháp lý, trau dồi khả năng ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng anh; phát huy cao độ khả năng tư duy độc lập trong nghiên cứu; rèn luyện tinh thần làm việc trách nhiệm cao, chuyên tâm, kỷ luật trong hoạt động nghiên cứu…
Trong thời gian vừa qua, hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý đã có rất nhiều đóng góp quan trọng trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật của Ngành Tư pháp, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định, cần được khắc phục trong thời gian tới. Bên cạnh đó, trước những yêu cầu mới, thách thức mới được đặt ra trong Thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, tính chuyên nghiệp trong hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý cần được nâng cao hơn nữa. Điều này đòi hỏi không chỉ sự nỗ lực của bản thân người nghiên cứu khoa học, mà còn có sự đầu tư, hỗ trợ từ phía Nhà nước, từ việc hoàn thiện, chuẩn hóa quy trình nghiên cứu khoa học đến việc tạo cơ chế, môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp, hiện đại, đầu tư xứng đáng kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học./.
 
[1] Viện Ngôn ngữ học (2006), Từ điển Việt Nam, Nxb. Đà Nẵng, tr. 187.

ThS. Ngô Thanh Xuyên
Bí thư Chi đoàn Thanh niên Viện Khoa học pháp lý