Hoạt động nghiên cứu khoa học với công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp
Sign In

Diễn đàn nghiên cứu trao đổi

Hoạt động nghiên cứu khoa học với công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp

Bài viết phân tích vai trò của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp trong việc thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp.luật.

1. Hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật là một trong những chức năng cơ bản của Bộ Tư pháp đã được ghi nhận ngay tại văn bản pháp lý đầu tiên đánh dấu sự tái lập Bộ Tư pháp - Nghị định số 143/HĐBT ngày 22/11/1981 của Hội đồng Bộ trưởng quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức Bộ Tư pháp. Từ đó cho đến nay, hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật không ngừng được mở rộng theo vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Bộ, ngành Tư pháp trong tổ chức bộ máy nhà nước.
Với bản chất là hoạt động ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ các quy định pháp luật cho phù hợp với nhu cầu điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ xã hội[1], hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ với hoạt động nghiên cứu khoa học. Hai hoạt động này có tác động qua lại với nhau, chúng vừa là điều kiện, tiền đề cho nhau, vừa là hệ quả của nhau, cùng song song tồn tại và phát triển trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Trong đó, hoạt động nghiên cứu khoa học làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, cung cấp các luận cứ, luận chứng, đề xuất chính sách, mô hình, nội dung, kiến giải các giải pháp để tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Ngược lại, hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật lại đặt ra chính các vấn đề lý luận và thực tiễn mới mà công tác nghiên cứu khoa học phải làm rõ, kiến giải khắc phục.

2. Hoạt động nghiên cứu khoa học pháp lý của Bộ, ngành Tư pháp trong thời gian vừa qua, nhất là từ khi đất nước ta tiến hành đường lối đổi mới đến nay đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần phổ biến, quán triệt, triển khai Nghị quyết Đại hội của Đảng, cũng như góp phần tích cực, quan trọng vào việc xây dựng và triển khai thi hành Hiến pháp năm 2013. Đặc biệt, công tác nghiên cứu khoa học đã góp phần quan trọng vào công tác xây dựng, hoàn thiện và thi hành pháp luật của Bộ, ngành Tư pháp. Qua những thành công trong công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật của Bộ, ngành Tư pháp, có thể khẳng định sự đóng góp không nhỏ của hoạt động nghiên cứu và ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học pháp lý vào hoạt động xây dựng pháp luật trong thời gian vừa qua. Trên cơ sở các định hướng nghiên cứu khoa học trọng tâm của Bộ Tư pháp, các đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của Bộ Tư pháp đã ngày càng gắn kết và bám sát với chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của Bộ, ngành Tư pháp. Việc xây dựng mỗi dự án luật do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo, sửa đổi luôn có các đề tài, dự án nghiên cứu khoa học được thực hiện trước đó, với những đóng góp về mặt lý luận, chính sách là rất có giá trị. Trong giai đoạn 2011 - 2016, Bộ Tư pháp đã tích cực triển khai nghiên cứu, với 316 nhiệm vụ khoa học, trong đó: có 04 nhiệm vụ cấp nhà nước; 107 nhiệm vụ cấp bộ; 180 nhiệm vụ cấp cơ sở; 13 nhiệm vụ điều tra cơ bản; 12 nhiệm vụ môi trường. Những kết quả đó có sự đóng góp nhất định của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp.

3. Hoạt động nghiên cứu khoa học phục vụ cho công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp trong thời gian vừa qua đã đạt được một số kết quả như: việc tham gia nghiên cứu khoa học của Đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp ngày càng tích cực; số lượng đoàn viên, thanh niên tham gia, cũng như số lượng chuyên đề nghiên cứu trong việc triển khai các nhiệm vụ khoa học có chiều hướng tăng lên, Ví dụ: về hoạt động viết chuyên đề nghiên cứu (năm 2011: 10 lượt tham gia; năm 2015: tăng lên 32 lượt tham gia); về hoạt động viết báo cáo tham luận (năm 2011: 07 lượt tham gia; năm 2015 đã tăng lên 23 lượt tham gia). Tuy nhiên, nhìn nhận một cách tổng thể, thẳng thắn thì hoạt động tham gia nghiên cứu khoa học của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp vẫn còn hạn chế, chưa tương xứng với số lượng, chất lượng, sức trẻ, sự nhiệt huyết của Đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp, điều này thể hiện ở các điểm sau đây:

Thứ nhất, hoạt động nghiên cứu khoa học của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp mới chỉ tập trung chủ yếu ở các đơn vị có chức năng đào tạo, nghiên cứu khoa học như Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Tư pháp và Viện Khoa học pháp lý; còn sự tham gia nghiên cứu khoa học của đoàn viên, thanh niên tại các đơn vị thuộc khối xây dựng pháp luật, quản lý nhà nước chiếm tỉ lệ tương đối thấp. Ví dụ, chỉ tính riêng trong năm 2015 có 99 đoàn viên, thanh niên tại các đơn vị thuộc Bộ tham gia nghiên cứu khoa học (như tham gia viết chuyên đề, thư ký nội dung, thư ký hành chính, viết báo cáo kết quả nghiên cứu), thì có đến 85 đoàn viên, thanh niên thuộc các đơn vị có chức năng đào tạo, nghiên cứu khoa học, chiếm 86%, còn tại các đơn vị thuộc khối xây dựng pháp luật, quản lý nhà nước tỷ lệ này chỉ đạt 14%.

Thứ hai, tỷ lệ đoàn viên, thanh niên được giao chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học cũng rất thấp. Trong giai đoạn 2011 - 2015 số đoàn viên, thanh niên được giao chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học là 04 nhiệm vụ trên tổng số 157 nhiệm vụ khoa học của Bộ (chiếm tỉ lệ 2,5%).

Thứ ba, số lượng đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp có các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành luật trong nước rất nhỏ.

Những tồn tại nói trên do một số nguyên nhân cơ bản sau:

Thứ nhất, các đề tài nghiên cứu cấp Bộ, cấp cơ sở đều là các đề tài khó, muốn làm Chủ nhiệm đề tài, ngoài niềm đam mê khoa học, đòi hỏi phải có kinh nghiệm, khả năng tổ chức, huy động các cán bộ tham gia đề tài;

Thứ hai, một bộ phận đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp chưa nhận thức đúng về tầm quan trọng của công tác nghiên cứu khoa học pháp lý gắn liền với hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật, do đó mà số lượng đoàn viên, thanh niên tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học còn thấp. Thực tế cho thấy, có rất ít đoàn viên, thanh niên ở các đơn vị thuộc Bộ chủ động tìm đến các tổ chức khoa học và công nghệ của Bộ để tham gia nghiên cứu khoa học để phục vụ cho hoạt động chính trị, chuyên môn được giao;

Thứ ba, năng lực, kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học của đoàn viên, thanh niên ở các đơn vị thuộc Bộ còn hạn chế, vì vậy họ lúng túng trong việc lựa chọn đề tài nghiên cứu, tiếp cận, xử lý tài liệu hay viết một báo cáo kết quả nghiên cứu, điều tra, khảo sát;

Thứ , trình độ ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, trong đó có tiếng Anh chuyên ngành luật của đội ngũ đoàn viên, thanh niên ở các đơn vị thuộc Bộ nhìn chung còn yếu, gây cản trở cho việc tiếp cận, xử lý tài liệu nước ngoài phục vụ cho hoạt động nghiên cứu.

4. Trong thời gian tới, công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật được xác định là rất nặng nề khi đặt trong rất nhiều bối cảnh quan trọng như: (i) Đẩy mạnh triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa XII về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, Nghị quyết số 35-NQ/CP, Nghị quyết số 19-NQ/CP của Chính phủ về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp và về tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; (ii) chú trọng các yêu cầu về xây dựng Nhà nước pháp quyền, tăng cường dân chủ XHCN, hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, đáp ứng yêu cầu đặt ra của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, liêm chính, phục vụ nhân dân. Đặc biệt, trong bối cảnh đã đến lúc chúng ta bước sang giai đoạn hoàn thiện thể chế, pháp luật theo chiều sâu, trong đó không nên cổ súy cho việc ban hành nhiều luật và các văn bản hướng dẫn thi hành, mà cần đặc biệt đề cao việc kiểm soát, nâng cao chất lượng văn bản pháp luật, gỡ bỏ các mâu thuẫn, chồng chéo, nhằm tạo ra hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận với chi phí tuân thủ thấp[2]. Điều này đòi hỏi công tác nghiên cứu khoa học pháp lý trong thời gian tới cần phải được nâng lên tầm cao mới về tính tiên phong, tính ứng dụng, tính thực tiễn, độ chuyên nghiệp và năng lực hội nhập quốc tế. Để đáp ứng được đòi hỏi đó, cần nhiều giải pháp đồng bộ, toàn diện từ phía các cơ quan có thẩm quyền cũng như đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứư. Đối với hoạt động nghiên cứu khoa học của Đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp, để thu hút rộng rãi đoàn viên, thanh niên tham gia cũng như nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động này, tôi xin có một số ý kiến đề xuất sau:

- Về phía đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp, tôi cho rằng cần:

+ Nâng cao hơn nữa nhận thức về vai trò của hoạt động nghiên cứu khoa học đối với công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật, từ đó xác định đây là một hoạt động thường xuyên, hoạt động “mở đường”, “tiên phong” cho công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Hoạt động này một mặt hỗ trợ chính cho hoạt động chính trị, chuyên môn được giao; mặt khác, phát hiện, luận giải, đề xuất, kiến nghị cho công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật;

- Không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao kiến thức pháp lý, chuyên môn và nghiệp vụ; tích cực, mở rộng học tập, nghiên cứu pháp luật quốc tế để tiếp thu những cái hay, cái tinh túy góp phần xây dựng pháp luật Việt Nam hiện đại, phù hợp với xu thế chung của thời đại là hòa bình, dân chủ và tiến bộ;

- Thay đổi nhận thức, trau dồi, tinh thông ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh pháp lý; xác định đây là một công cụ không thể thiếu trong hoạt động nghiên cứu khoa học, cũng như trong các nhiệm vụ chính trị, chuyên môn được giao; từ đó có định hướng, mục tiêu, giải pháp, lộ trình phù hợp để nâng cao trình độ ngoại ngữ;

- Trau dồi kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học, đặc biệt là kỹ năng lựa chọn đề tài nghiên cứu, tiếp cận, xử lý tài liệu; viết một báo cáo kết quả nghiên cứu;

- Về phía Ban Chấp hành Đoàn Bộ, tôi thiển nghĩ cần:

+ Đẩy mạnh việc nghiên cứu, tiến tới thành lập Câu lạc bộ các nhà khoa học trẻ, Câu lạc bộ tiếng Anh pháp lý trực thuộc Đoàn thanh niên Bộ, nhằm tạo ra diễn đàn, “sân chơi” cho những đoàn viên, thanh niên có niềm đam mê khoa học, sử dụng tốt tiếng Anh pháp lý;

+ Kết hợp sáng tạo, hiệu quả giữa hoạt động phòng trào của Đoàn thanh niên với hoạt động nghiên cứu khoa học, tăng cường công tác tập huấn về kỹ năng nghiên cứu khoa học;

+ Tích cực tham gia đăng ký, tuyển chọn và thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, đặc biệt là các nhiệm vụ, đề tài cấp Bộ.

- Về phía Lãnh đạo Bộ Tư pháp, rất mong sự quan tâm và đầu tư hơn nữa về cơ chế, chính sách, kinh phí, chế độ đãi ngộ cho công tác nghiên cứu khoa học nói chung, công tác nghiên cứu khoa học pháp lý của đoàn viên, thanh niên Bộ Tư pháp nói riêng; tạo cơ hội nhiều hơn nữa để thanh niên được thực hiện nhiều nhiệm vụ khoa học./.
ThS. Ngô Thanh Xuyên
Viện Khoa học pháp lý
 
[1] PGS.TS. Nguyễn Minh Đoan. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật.  Hà Nội, 2011, tr. 8.
[2] Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long (2017), Bài phát biểu tại Hội nghị Trung ương lần thứ 5 Khóa XII.