Hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Hội thảo được chia làm hai phiên chuyên sâu vào buổi sáng và chiều, với hai chủ đề “Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật dân sự, kinh tế trong kỷ nguyên mới” và “Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước trong kỷ nguyên mới”. 

Các đại biểu tham dự Hội thảo “Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật dân sự, kinh tế trong kỷ nguyên mới” (phiên sáng)

Các đại biểu tham dự Hội thảo Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước trong kỷ nguyên mới” (phiên chiều)

Thích ứng trước 12 xu hướng toàn cầu

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS Lê Vũ Nam - Phó Hiệu trưởng UEL nhấn mạnh hệ thống pháp luật dân sự và kinh tế giữ vai trò nền tảng đối với sự phát triển của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 

Theo PGS.TS Lê Vũ Nam, pháp luật dân sự tạo cơ sở cho việc xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền dân sự, quyền tài sản, tự do hợp đồng và quyền tự định đoạt của các chủ thể. Trong khi đó, pháp luật kinh tế kiến tạo khuôn khổ thể chế cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, thương mại, cạnh tranh và phân bổ nguồn lực. Vì vậy, chất lượng của pháp luật dân sự, kinh tế cũng phản ánh chất lượng môi trường đầu tư kinh doanh, mức độ phát triển của kinh tế thị trường và năng lực quản trị quốc gia.

PGS.TS Lê Vũ Nam phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS Nguyễn Văn Cương - Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý cho rằng Việt Nam đang bước vào bối cảnh phát triển mới, nơi các xu hướng toàn cầu sẽ tác động trực tiếp đến tiến trình phát triển trong ít nhất hai thập niên tới.

TS Nguyễn Văn Cương nêu ra 12 xu hướng lớn, trong đó có: chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, phát triển bền vững và chuyển đổi xanh, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, tự chủ chiến lược về an ninh kinh tế, già hóa dân số, tái cấu trúc không gian phát triển đô thị thông minh, đổi mới quản trị nhà nước dựa trên dữ liệu, nâng cấp công nghiệp, tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu, phát triển chất lượng sống, nông nghiệp thông minh và kinh tế tri thức.

Từ góc nhìn này, TS Nguyễn Văn Cương nhấn mạnh Việt Nam không thể tiến tới nền kinh tế thu nhập cao nếu không đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu phải tính toán thấu đáo các lĩnh vực pháp luật liên quan đến sở hữu, sở hữu trí tuệ, hợp đồng, cạnh tranh và bảo vệ dữ liệu.

TS Nguyễn Văn Cương phát biểu đề dẫn Hội thảo

Tư duy kiến tạo thể chế và bảo đảm quyền tài sản để thúc đẩy kinh tế

Tại Hội thảo, các chuyên gia UEL nhấn mạnh rằng để hệ thống pháp luật thực sự trở thành động lực phát triển, khâu đầu tiên cần thay đổi chính là nhận thức và tư duy lập pháp. 

Theo PGS.TS Ngô Hữu Phước - Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Luật Kinh tế UEL, yêu cầu cải cách thể chế hiện nay không chỉ nằm ở việc sửa đổi các quy định pháp luật riêng lẻ, mà sâu hơn là thay đổi tư duy về vai trò của pháp luật trong phát triển. Thay vì tiếp cận theo tư duy cũ: Nhà nước giữ vai trò “người gác cổng” thụ động, thì pháp luật cần được đặt trong tư thế kiến tạo để phát triển, Nhà nước khi đó giữ vai trò “bà đỡ cho đổi mới”, chủ động thiết lập “luật chơi” cho những không gian phát triển mới như AI, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh. 

PGS.TS Ngô Hữu Phước khẳng định, cạnh tranh quốc gia thế kỷ XXI thực chất là cạnh tranh thể chế. Việt Nam chỉ có thể vươn tầm nếu xây dựng được hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định và dự báo được. 

PGS.TS Ngô Hữu Phước trình bày tham luận “Kỷ nguyên cạnh tranh thể chế và yêu cầu hoàn thiện pháp luật kinh tế - thương mại Việt Nam”

Làm rõ hơn nền tảng pháp lý để phát triển kinh tế tư nhân, PGS.TS Nguyễn Ngọc Điện - Cố vấn cao cấp, Viện Pháp luật Quốc tế & So sánh UEL chỉ ra yêu cầu cốt lõi là phải thừa nhận sở hữu tư nhân như một hình thức cơ bản. Quyền tài sản phải được hiểu là quyền hình thành tự nhiên trong đời sống kinh tế - xã hội, tuyệt đối không phải là sự "ban phát" từ phía Nhà nước. 

Để khu vực tư nhân an tâm đầu tư và tích lũy, PGS.TS Nguyễn Ngọc Điện đề xuất pháp luật phải thừa nhận quyền sở hữu không bị giới hạn về đối tượng, đồng thời đồng thời cần định khung chặt chẽ các biện pháp hạn chế việc thực hiện quyền tài sản. Đây là điều kiện để pháp luật trở thành bệ đỡ cho niềm tin thị trường. 

PGS.TS Nguyễn Ngọc Điện trình bày tham luận “Hoàn thiện luật để bảo đảm quyền tài sản nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên mới”

Xây dựng nền móng pháp lý cho kỷ nguyên số và chính quyền hiện đại

Trước sự bùng nổ của công nghệ, PGS.TS Ngô Hữu Phước thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn và khoảng trống pháp lý lớn hiện nay cần sớm được lấp đầy, đặc biệt là các quy định liên quan đến tài sản số, token, AI và cơ chế quản trị dữ liệu lớn. Việc thiếu vắng hành lang pháp lý cho những yếu tố này đang cản trở tiềm năng của kinh tế số.

Đồng bộ với hạ tầng kinh tế, bộ máy quản trị Nhà nước cũng cần một cuộc cách mạng về pháp lý. TS Trần Thị Lệ Thu – Khoa Luật UEL nhấn mạnh, xây dựng chính quyền số không thể chỉ đơn thuần là "số hóa" những quy trình làm việc cũ, mà phải xây dựng lại nền móng pháp lý, cơ chế dữ liệu và trách nhiệm công vụ. 

TS Trần Thị Lệ Thu đề xuất mô hình "ngôi nhà chính quyền số" thông qua việc sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương để bổ sung khái niệm và nguyên tắc quản trị dữ liệu. Trong mô hình này, công nghệ không bị tách rời khỏi pháp luật mà được sử dụng như một công cụ đắc lực để kiểm soát quyền lực và bảo đảm tính minh bạch của bộ máy nhà nước.

TS Trần Thị Lệ Thu trình bày tham luận “Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số”

Nguồn: https://uel.edu.vn