Giới thiệu Luật Thúc đẩy kinh tế tư nhân ở Trung Quốc (phần 1)

Luật này gồm 78 điều được chia thành 9 chương, có hiệu lực thi hành từ ngày 20/5/2025. Đây là đạo luật rất được cộng đồng doanh nhân ở Trung Quốc mong đợi, thể hiện rõ quan điểm, thái độ của Đảng và Nhà nước Trung Quốc về khu vực kinh tế tư nhân. "Tổ chức kinh tế tư nhân" theo nghĩa của luật này là các pháp nhân và tổ chức không phải pháp nhân, bao gồm các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể được thành lập hợp pháp tại Trung Quốc, do công dân Trung Quốc nắm giữ cổ phần hoặc thực tế kiểm soát, cùng với các pháp nhân và tổ chức không phải pháp nhân mà tổ chức trên nắm giữ cổ phần hoặc thực tế kiểm soát. Dưới đây là những nội dung cơ bản của Luật này:
1. Quan điểm, vai trò và những nguyên tắc cơ bản của việc thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân
Theo quy định của Luật Thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, công tác thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân phải kiên trì sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, lấy nhân dân làm trung tâm, kiên định chế độ xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc, bảo đảm phương hướng chính trị đúng đắn cho sự phát triển của kinh tế tư nhân. Nhà nước kiên trì và hoàn thiện chế độ kinh tế xã hội chủ nghĩa, trong đó lấy chế độ công hữu làm chủ đạo, đa dạng hóa chế độ sở hữu cùng phát triển; lấy phân phối theo lao động làm chủ đạo, đa hình thức phân phối cùng tồn tại; và xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Kiên định việc củng cố và phát triển kinh tế công hữu; khuyến khích, hỗ trợ và dẫn dắt sự phát triển của kinh tế ngoài quốc doanh; phát huy đầy đủ vai trò quyết định của thị trường trong phân bổ nguồn lực, đồng thời phát huy tốt vai trò của chính phủ.
Kinh tế tư nhân được xác định là “bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, là lực lượng chủ lực thúc đẩy hiện đại hóa theo mô hình Trung Quốc, là nền tảng quan trọng cho phát triển chất lượng cao, là động lực quan trọng để thúc đẩy đất nước xây dựng toàn diện quốc gia xã hội chủ nghĩa hiện đại và thực hiện phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa”. Việc thúc đẩy phát triển lành mạnh, bền vững, chất lượng cao của kinh tế tư nhân là phương châm, chính sách trọng đại mà Nhà nước kiên định thực hiện lâu dài. Nhà nước kiên trì việc khuyến khích, hỗ trợ và định hướng sự phát triển của kinh tế tư nhân theo pháp luật, phát huy tốt vai trò đảm bảo của pháp trị trong việc củng cố nền tảng, ổn định kỳ vọng và mang lại lợi ích lâu dài. Nhà nước kiên định nguyên tắc đối xử bình đẳng, cạnh tranh công bằng, bảo vệ ngang bằng và cùng phát triển, thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ. Các tổ chức kinh tế tư nhân và các loại hình tổ chức kinh tế khác có địa vị pháp lý, cơ hội thị trường và quyền phát triển bình đẳng như nhau.
Các tổ chức kinh tế tư nhân và người điều hành của các tổ chức đó phải ủng hộ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, kiên trì chế độ xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc, tích cực tham gia vào công cuộc xây dựng quốc gia xã hội chủ nghĩa hiện đại. Nhà nước tăng cường công tác xây dựng đội ngũ người điều hành các tổ chức kinh tế tư nhân, tăng cường định hướng tư tưởng và chính trị, phát huy vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội; bồi dưỡng và phát huy tinh thần doanh nhân, dẫn dắt người điều hành các tổ chức kinh tế tư nhân thực hành các giá trị cốt lõi xã hội chủ nghĩa, yêu nước, tận tụy với công việc, kinh doanh theo pháp luật, khởi nghiệp đổi mới, đóng góp cho xã hội, kiên định trở thành người xây dựng của chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc và người thúc đẩy hiện đại hóa theo mô hình Trung Quốc. Các tổ chức kinh tế tư nhân và người điều hành của các tổ chức đó, khi tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh, phải tuân thủ luật và các quy định pháp quy, tuân thủ đạo đức xã hội, đạo đức kinh doanh, thành thật, giữ chữ tín, cạnh tranh công bằng, thực hiện trách nhiệm xã hội, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động, bảo vệ lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng xã hội, đồng thời chấp nhận sự giám sát của chính phủ và xã hội.
2. Công tác thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội
Luật Thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân quy định Quốc vụ viện[1] và chính quyền nhân dân địa phương[2] từ cấp huyện trở lên phải đưa công tác thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội quốc dân, thiết lập cơ chế phối hợp công tác thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, xây dựng và hoàn thiện các chính sách, biện pháp, đồng thời điều phối giải quyết các vấn đề trọng yếu trong quá trình phát triển kinh tế tư nhân. Cơ quan phát triển và cải cách thuộc Quốc vụ viện chịu trách nhiệm chủ trì điều phối tổng thể công tác thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân. Các cơ quan liên quan khác thuộc Quốc vụ viện, trong phạm vi chức trách của mình, phụ trách các công việc có liên quan đến thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân. Các cơ quan hữu quan thuộc chính quyền nhân dân địa phương từ cấp huyện trở lên, căn cứ vào pháp luật, quy định pháp lý và sự phân công trách nhiệm được chính quyền cấp mình xác định, triển khai công tác thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.
Nhà nước xây dựng và hoàn thiện chế độ thống kê kinh tế tư nhân, tiến hành thống kê và phân tích tình hình phát triển của kinh tế tư nhân, và định kỳ công bố thông tin liên quan.
3. Trách nhiệm của Hiệp hội công thương
Liên hiệp Công thương (Hiệp hội công thương) phát huy vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của kinh tế tư nhân và sự trưởng thành của đội ngũ nhân sự kinh tế tư nhân, tăng cường xây dựng tư tưởng chính trị cho người điều hành tổ chức kinh tế tư nhân, hướng dẫn các tổ chức kinh tế tư nhân kinh doanh theo pháp luật, nâng cao năng lực phục vụ đối với kinh tế tư nhân.
4. Truyền thông thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân
Luật Thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân quy định tăng cường tuyên truyền và đưa tin về những thành tích tiên tiến như đổi mới, sáng tạo của các tổ chức kinh tế tư nhân và người điều hành; ủng hộ các tổ chức kinh tế tư nhân và người điều hành tham gia các hoạt động bình xét, khen thưởng; dẫn dắt hình thành môi trường xã hội tôn trọng lao động, tôn trọng sáng tạo, tôn trọng doanh nhân; xây dựng bầu không khí toàn xã hội quan tâm, ủng hộ và thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.
5. Các giải pháp duy trì môi trường cạnh tranh công bằng để thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân
- Nhà nước thực hiện chế độ danh mục hạn chế tiếp cận thị trường thống nhất trên toàn quốc. Ngoài các lĩnh vực được liệt kê trong danh mục hạn chế, tất cả các loại hình tổ chức kinh tế, bao gồm cả tổ chức kinh tế tư nhân, đều có quyền tiếp cận bình đẳng theo pháp luật.
- Chính quyền nhân dân các cấp và các cơ quan liên quan thực hiện chế độ rà soát cạnh tranh công bằng; khi xây dựng các chính sách, biện pháp liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các chủ thể kinh doanh, phải tiến hành rà soát cạnh tranh công bằng, định kỳ đánh giá, kịp thời dọn dẹp, bãi bỏ các chính sách, biện pháp có nội dung cản trở thị trường thống nhất toàn quốc và cạnh tranh công bằng, nhằm bảo đảm tổ chức kinh tế tư nhân có thể tham gia cạnh tranh thị trường một cách công bằng. Cơ quan quản lý giám sát thị trường có trách nhiệm tiếp nhận các tố cáo về chính sách, biện pháp vi phạm chế độ rà soát cạnh tranh công bằng và xử lý theo quy định pháp luật.
- Nhà nước bảo đảm các tổ chức kinh tế tư nhân được bình đẳng theo pháp luật trong việc sử dụng các yếu tố sản xuất và tài nguyên dịch vụ công như vốn, công nghệ, nhân lực, dữ liệu, đất đai và các tài nguyên thiên nhiên khác, và được hưởng chính sách hỗ trợ phát triển quốc gia một cách bình đẳng theo pháp luật.
- Chính quyền nhân dân các cấp và các cơ quan liên quan, trong phạm vi thẩm quyền pháp luật quy định, khi xây dựng và thực thi các chính sách, biện pháp liên quan đến bố trí vốn ngân sách nhà nước, cung cấp đất đai, chỉ tiêu xả thải, mở dữ liệu công, cấp phép tư cách, xây dựng tiêu chuẩn, đăng ký dự án, xét duyệt chức danh, bình xét danh hiệu, nguồn lực nhân lực... phải đối xử bình đẳng với các tổ chức kinh tế tư nhân.
- Hoạt động giao dịch nguồn lực công phải công khai, minh bạch, công bằng, chính trực và đối xử bình đẳng theo pháp luật đối với tất cả các loại hình tổ chức kinh tế, bao gồm cả tổ chức kinh tế tư nhân. Trừ khi luật có quy định khác, các hoạt động như đấu thầu, mua sắm của chính phủ trong giao dịch nguồn lực công không được hạn chế hoặc loại trừ tổ chức kinh tế tư nhân.
- Cơ quan thực thi pháp luật về chống độc quyền và chống cạnh tranh không lành mạnh, theo chức năng và thẩm quyền của mình, có trách nhiệm phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi độc quyền và cạnh tranh không lành mạnh trong các hoạt động kinh tế thị trường, xử lý theo pháp luật các hành vi lạm dụng quyền lực hành chính để loại trừ hoặc hạn chế cạnh tranh, tạo dựng môi trường thị trường thuận lợi cho tổ chức kinh tế tư nhân.
6. Các giải pháp thúc đẩy đầu tư và tạo thuận lợi về tài chính
- Khuyến khích các tổ chức kinh tế tư nhân tham gia vào các chiến lược quốc gia trọng điểm và các công trình lớn; hỗ trợ tổ chức kinh tế tư nhân đầu tư và khởi nghiệp trong các ngành công nghiệp mới nổi mang tính chiến lược và các ngành công nghiệp của tương lai; khuyến khích cải tạo công nghệ và nâng cấp chuyển đổi trong các ngành truyền thống; tham gia vào đầu tư và xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại hóa.
- Các cơ quan liên quan thuộc Quốc vụ viện, căn cứ vào các chiến lược phát triển quốc gia, quy hoạch phát triển và chính sách ngành nghề, phối hợp nghiên cứu và xây dựng chính sách thúc đẩy đầu tư của kinh tế tư nhân, công bố thông tin về các dự án trọng điểm khuyến khích đầu tư từ khu vực kinh tế tư nhân, hướng dẫn đầu tư vào các lĩnh vực trọng yếu. Các tổ chức kinh tế tư nhân đầu tư xây dựng dự án đầu tư tài sản cố định phù hợp với định hướng chiến lược quốc gia thì được hưởng chính sách hỗ trợ của nhà nước theo quy định pháp luật.
- Ủng hộ các tổ chức kinh tế tư nhân sử dụng đa dạng phương thức để khai thác hiệu quả tài sản hiện có, nâng cao năng lực tái đầu tư, cải thiện chất lượng và hiệu quả tài sản. Chính quyền nhân dân các cấp và các cơ quan liên quan ủng hộ tổ chức kinh tế tư nhân tham gia vào các dự án hợp tác công tư (PPP). Các dự án hợp tác công tư cần xác lập hợp lý quyền và nghĩa vụ của hai bên, làm rõ phương thức thu hồi vốn đầu tư, cơ chế chia sẻ rủi ro, phương thức giải quyết tranh chấp và các nội dung liên quan khác.
- Chính quyền nhân dân các cấp và các cơ quan liên quan, trong các hoạt động giới thiệu và kết nối dự án, công việc chuẩn bị ban đầu, thủ tục xét duyệt và cấp phép xây dựng, tiếp cận các yếu tố đầu vào và hỗ trợ đầu tư từ chính phủ, phải cung cấp dịch vụ chuẩn hóa, hiệu quả và thuận tiện cho tổ chức kinh tế tư nhân trong đầu tư.
- Các cơ quan liên quan của Quốc vụ viện, theo chức trách của mình, phát huy vai trò điều tiết khuyến khích và ràng buộc của các công cụ chính sách tiền tệ và chính sách tín dụng vĩ mô; theo nguyên tắc thị trường và pháp quyền, áp dụng chính sách phân biệt hợp lý đối với các tổ chức tài chính khi cung cấp dịch vụ tài chính cho các tổ chức kinh tế tư nhân nhỏ và siêu nhỏ; thúc đẩy và hướng dẫn các tổ chức tài chính thiết lập mức độ dung nạp rủi ro nợ xấu hợp lý, hoàn thiện cơ chế miễn trách nhiệm khi làm đúng chức trách, nâng cao năng lực phục vụ chuyên môn, từ đó nâng cao mức độ phục vụ tài chính cho các tổ chức kinh tế tư nhân.
- Các tổ chức tài chính thuộc ngành ngân hàng và các tổ chức tài chính khác, căn cứ vào luật và quy định có liên quan, phải chấp nhận các hình thức bảo đảm phù hợp với nhu cầu của hoạt động cho vay, và cung cấp khoản vay có thế chấp bằng quyền đòi nợ, chứng từ kho hàng, cổ phần, quyền sở hữu trí tuệ… cho tổ chức kinh tế tư nhân. Chính quyền nhân dân các cấp và các cơ quan liên quan phải hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đăng ký, định giá, giao dịch lưu thông và chia sẻ thông tin liên quan đến tài sản động sản và quyền tài sản dùng để thế chấp.
- Nhà nước thúc đẩy xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính cho tổ chức kinh tế tư nhân theo hướng thị trường; hỗ trợ các tổ chức tài chính ngân hàng và tổ chức bảo lãnh tài chính mở rộng hợp tác kinh doanh một cách có trật tự, cùng nhau cung cấp dịch vụ tài chính cho tổ chức kinh tế tư nhân.
- Các tổ chức tài chính, trong khuôn khổ luật và quy định, theo nguyên tắc thị trường và phát triển bền vững, phải phát triển và cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tài chính phù hợp với đặc điểm của khu vực kinh tế tư nhân; tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức kinh tế tư nhân có uy tín tín dụng tốt trong việc vay vốn; nâng cao khả năng phù hợp giữa việc cung ứng tín dụng, thời hạn vay với nhu cầu tài chính và chu kỳ sử dụng vốn của tổ chức kinh tế tư nhân; cải thiện khả năng tiếp cận và tính tiện lợi của dịch vụ tài chính.
- Các tổ chức tài chính phải đối xử bình đẳng với tổ chức kinh tế tư nhân trong các hoạt động cấp tín dụng, quản lý tín dụng, quản lý rủi ro và thu phí dịch vụ. Trường hợp tổ chức tài chính vi phạm thỏa thuận với bên vay là tổ chức kinh tế tư nhân, đơn phương tăng điều kiện cấp tín dụng, ngừng cho vay hoặc thu hồi trước hạn khoản vay thì phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo pháp luật.
- Hoàn thiện hệ thống thị trường vốn đa tầng; hỗ trợ tổ chức kinh tế tư nhân đủ điều kiện tiếp cận nguồn tài chính trực tiếp một cách bình đẳng thông qua việc phát hành cổ phiếu, trái phiếu và các công cụ tài chính khác.
- Thiết lập và hoàn thiện cơ chế thu thập và chia sẻ thông tin tín dụng; hỗ trợ các tổ chức cung cấp dịch vụ xếp hạng tín dụng phục vụ nhu cầu vay vốn của tổ chức kinh tế tư nhân; khuyến khích các tổ chức xếp hạng tín dụng cải tiến phương pháp đánh giá, nâng cao số lượng và chất lượng xếp hạng tín dụng hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức kinh tế tư nhân tiếp cận vốn vay.
7. Thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân thực hiện đổi mới khoa học và công nghệ
- Nhà nước khuyến khích và hỗ trợ các tổ chức kinh tế tư nhân tích cực phát huy vai trò trong việc thúc đẩy đổi mới khoa học và công nghệ, nuôi dưỡng năng lực sản xuất mới và xây dựng hệ thống công nghiệp hiện đại. Hướng dẫn các tổ chức kinh tế tư nhân, căn cứ vào nhu cầu chiến lược quốc gia, xu hướng phát triển ngành nghề và trình độ khoa học công nghệ tiên tiến trên thế giới, tăng cường nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu tiên phong, phát triển công nghệ cốt lõi then chốt, công nghệ nền tảng chung và công nghệ giao thoa tiên tiến; thúc đẩy sự kết hợp giữa đổi mới khoa học công nghệ và đổi mới công nghiệp, khai sinh ra các ngành nghề, mô hình và động lực tăng trưởng mới. Hướng dẫn các quỹ phi lợi nhuận tài trợ theo pháp luật cho tổ chức kinh tế tư nhân thực hiện nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu công nghệ tiên phong và nghiên cứu công nghệ phục vụ lợi ích công cộng xã hội.
- Ủng hộ tổ chức kinh tế tư nhân tham gia các dự án nghiên cứu khoa học trọng điểm quốc gia; hỗ trợ các tổ chức kinh tế tư nhân có năng lực đứng đầu đảm nhận các nhiệm vụ công nghệ quan trọng cấp quốc gia; mở cửa các cơ sở hạ tầng nghiên cứu khoa học lớn của quốc gia cho khu vực kinh tế tư nhân; hỗ trợ nền tảng nghiên cứu và phát triển công cộng, nền tảng công nghệ dùng chung mở cửa và chia sẻ, cung cấp dịch vụ bình đẳng cho tổ chức kinh tế tư nhân trong đổi mới công nghệ; khuyến khích các loại hình doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và trường nghề hợp tác đổi mới cơ chế với tổ chức kinh tế tư nhân, thực hiện trao đổi công nghệ và chuyển giao, chuyển hóa kết quả nghiên cứu, thúc đẩy sự gắn kết sâu sắc giữa sản xuất, học tập và nghiên cứu.
- Ủng hộ tổ chức kinh tế tư nhân tham gia hợp pháp vào việc nghiên cứu phát triển công nghệ chung trong lĩnh vực số hóa, thông minh hóa và xây dựng thị trường yếu tố dữ liệu; sử dụng hợp lý dữ liệu theo quy định pháp luật; phát triển và sử dụng tài nguyên dữ liệu công khai một cách hợp pháp; nâng cao tính chia sẻ, tính phổ cập và an toàn của yếu tố dữ liệu, phát huy đầy đủ vai trò của dữ liệu trong việc trao quyền phát triển.
- Nhà nước đảm bảo tổ chức kinh tế tư nhân được tham gia hợp pháp vào công tác xây dựng tiêu chuẩn; tăng cường công khai thông tin và giám sát xã hội trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn. Nhà nước cung cấp cho tổ chức kinh tế tư nhân các dịch vụ và tiện ích liên quan đến cơ sở hạ tầng nghiên cứu khoa học, xác thực kỹ thuật, tiêu chuẩn và quy phạm, chứng nhận chất lượng, kiểm nghiệm và giám định, quyền sở hữu trí tuệ và ứng dụng mô hình điển hình.
- Hỗ trợ tổ chức kinh tế tư nhân tăng cường ứng dụng công nghệ mới, triển khai thử nghiệm áp dụng công nghệ mới, sản phẩm mới, dịch vụ mới và mô hình mới; phát huy vai trò của thị trường công nghệ và các tổ chức dịch vụ trung gian, thúc đẩy ứng dụng và phổ biến thành quả khoa học công nghệ bằng nhiều hình thức khác nhau. Khuyến khích tổ chức kinh tế tư nhân trong quá trình đầu tư, trên cơ sở quy tắc thương mại, tự nguyện tiến hành hợp tác công nghệ. Điều kiện hợp tác công nghệ do các bên tham gia đầu tư thương lượng theo nguyên tắc công bằng.
- Khuyến khích tổ chức kinh tế tư nhân tích cực đào tạo và sử dụng nhân lực tri thức, kỹ năng và đổi mới; đào tạo và sử dụng nhân lực kỹ thuật cao ở các vị trí then chốt và công đoạn quan trọng, thúc đẩy xây dựng đội ngũ công nhân kỹ thuật trong ngành công nghiệp.
- Nhà nước tăng cường bảo vệ quyền đổi mới sáng tạo nguyên bản của tổ chức kinh tế tư nhân và người điều hành; nâng cao mức độ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với kết quả đổi mới; thực hiện chế độ bồi thường trừng phạt đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; điều tra và xử lý theo pháp luật các hành vi vi phạm quyền sở hữu nhãn hiệu, bằng sáng chế, bản quyền, bí mật thương mại, hành vi giả mạo, gây nhầm lẫn… Tăng cường phối hợp khu vực và liên ngành trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; cung cấp cho tổ chức kinh tế tư nhân các dịch vụ như bảo vệ nhanh quyền sở hữu trí tuệ, giải quyết tranh chấp đa dạng, hỗ trợ bảo vệ quyền lợi, hướng dẫn đối phó tranh chấp sở hữu trí tuệ ở nước ngoài và cảnh báo rủi ro.

TS. Nguyễn Văn Cương
Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp

 

[1] Quốc Vụ viện ở Trung Quốc là thiết chế tương đương với “Chính phủ” ở Việt Nam (Chú thích của người dịch).

[2] “Chính quyền nhân dân địa phương” ở Trung Quốc là thiết chế tương đương với “Ủy ban nhân dân” ở Việt Nam (Chú thích của người dịch).