Hội thảo khoa học “Hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”

Hội thảo do TS. Nguyễn Văn Cương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp chủ trì, với sự tham dự của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, các bộ, ngành, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và các nhà hoạt động thực tiễn. Tham dự Hội thảo có TS. Nguyễn Thị Mai Hoa, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; GS.TS. Lê Minh Tâm, nguyên Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam; PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; LS. Nguyễn Hưng Quang cùng đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế và nhiều cơ quan, tổ chức có liên quan.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, TS. Nguyễn Văn Cương nhấn mạnh văn hóa, giáo dục và y tế là ba lĩnh vực có vị trí đặc biệt trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, bởi đây là những lĩnh vực tác động trực tiếp đến chất lượng con người và đời sống xã hội. Văn hóa tạo nên nền tảng tinh thần, hệ giá trị, bản sắc và sức mạnh nội sinh của dân tộc; giáo dục và đào tạo thực hiện sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; trong khi y tế bảo đảm quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, duy trì và nâng cao thể lực, trí lực của Nhân dân. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng đến mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, việc hoàn thiện pháp luật trong ba lĩnh vực này không thể chỉ dừng lại ở yêu cầu quản lý. Pháp luật phải thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển, khơi thông các nguồn lực, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và mở rộng không gian sáng tạo cho xã hội.

Theo TS. Nguyễn Văn Cương, trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, nhiều vấn đề đã vượt ra ngoài phạm vi điều chỉnh của từng đạo luật riêng lẻ, đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện đối với cả hệ thống pháp luật; bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả năng thích ứng với những yêu cầu phát triển mới. Từ thực tiễn đó, TS. Nguyễn Văn Cương đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học tập trung làm rõ cách thức đổi mới tư duy pháp luật theo hướng lấy con người làm trung tâm; chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển; xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bảo đảm sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và phát triển ổn định, giữa huy động nguồn lực xã hội và trách nhiệm của Nhà nước.

Trình bày về hệ thống pháp luật thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bà Lê Thị Thu Oanh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết hệ thống pháp luật hiện hành đã từng bước bao quát các hoạt động về di sản, điện ảnh, quảng cáo, thư viện, báo chí, xuất bản, thể thao và du lịch. Tuy nhiên, việc thể chế hóa một số chủ trương, định hướng lớn của Đảng về văn hóa chưa thực sự theo kịp yêu cầu thực tiễn cũng như tốc độ phát triển của khoa học công nghệ. Trên cơ sở thực trạng đó, một số đại biểu tham dự Hội thảo đã đưa ra một số đề xuất, kiến nghị như sớm nghiên cứu xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa, Luật Nghệ thuật biểu diễn, Luật Văn học và pháp luật riêng về bản quyền; hoàn thiện các cơ chế về thuế, tín dụng, đất đai, quỹ đầu tư, huy động vốn cộng đồng và hợp tác công tư trong khai thác các thiết chế văn hóa. Bên cạnh đó, Luật sư Nguyễn Hưng Quang cũng chia sẻ một số kịnh nghiệm khuyến khích phát triển công nghiệp văn hóa ở một số quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc.

Trong lĩnh vực giáo dục, đánh giá hệ thống pháp luật về giáo dục – đào tạo tại Việt Nam cơ bản được xây dựng và hoàn thiện tương đối đầy đủ, hệ thống pháp luật đã có bước phát triển quan trọng, đặc biệt với việc ban hành Luật Nhà giáo và sửa đổi các luật về giáo dục. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật về giáo dục – đào tạo có quy mô lớn, đòi hỏi liên ngành nên khó tránh khỏi sự hạn chế về số lượng và chất lượng. Ngoài ra, vẫn còn những xung đột giữa cơ chế tự chủ giáo dục với pháp luật về viên chức, tài chính, bảo hiểm, thuế và quản lý tài sản; các vấn đề về giáo dục ngoài công lập, giáo dục thường xuyên và học tập suốt đời cũng cần tiếp tục được nghiên cứu. PGS.TS. Nguyễn Như Hà cũng đưa ra đề xuất cần xem xét tích hợp công cụ đánh giá tác động đối với trẻ em và thanh niên vào quy trình xây dựng chính sách, pháp luật. Việc này nhằm bảo đảm các dự án luật về văn hóa, giáo dục và y tế được đánh giá đầy đủ về ảnh hưởng đối với thế hệ trẻ trước khi ban hành.

Đối với lĩnh vực y tế, các chuyên gia cho rằng pháp luật phải vừa bảo đảm tính ổn định, thống nhất, vừa có khả năng thích ứng nhanh với dịch bệnh, già hóa dân số, chuyển đổi mô hình bệnh tật và sự phát triển của công nghệ y tế. Cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về tự chủ bệnh viện, giá dịch vụ y tế, bảo hiểm y tế, đấu thầu, mua sắm thuốc và thiết bị y tế; đồng thời xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp đối với khám, chữa bệnh từ xa, dữ liệu sức khỏe, trí tuệ nhân tạo và y học cá thể, y học chính xác.

TS. Nguyễn Văn Cương khẳng định các tham luận và ý kiến trao đổi đã góp phần làm rõ hơn những bất cập mang tính hệ thống của pháp luật trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục và y tế. Các chuyên gia đã thẳng thắn nhận diện những khoảng trống pháp lý, đồng thời trao đổi, đề xuất các luật và nhóm chính sách cần ưu tiên xây dựng, sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm tại Hội thảo cũng thống nhất rằng giải pháp có ý nghĩa nền tảng là đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm pháp luật phản ánh đúng các quy luật khách quan, phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực và thực sự phát huy vai trò kiến tạo phát triển. Các ý kiến tại Hội thảo sẽ được Nhóm nghiên cứu tiếp tục tổng hợp, chắt lọc để hoàn thiện báo cáo nghiên cứu, xác định lộ trình hoàn thiện pháp luật giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2045 và phục vụ xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

P.A